نكند ، در اين باره مسائل از قرنهاى گذشته كه به منزله‌ى اساس فقه است ، جز چند كتاب معروف و غير معروف مانند « الحسبة فى الاسلام » به قلم ابن تيميه ، و « مقدمه » ابن خلدون ، و « تحرير الاحكام » ابن جماعة ، و « الاحكام السلطانية فراء » و چند نمونه ديگر ، چيز زيادى در دست نيست . در قرن ما هم شايد مهمترين كتابى كه از فقهاء - انار اللّه برهانهم - در اين باره منتشر شده همان كتاب كم حجم - و البته پر فائده - « حكومت » مرحوم آية اللّه نائينى « قدس سره » مىباشد . « 1 » مسلمانان همه محتاج فهم اين مسائل حياتى هستند ، بيش از آنچه كه محتاج به درك برخى مسائل فرعى باشند . البته « اهل تسنن » چون اكثرا معتقدند پيغمبر صلى الله عليه و آله كسى را براى جانشينى خود انتخاب ننموده حتى و آنهائى هم كه با تعصبى عجيب ! مىخواهند از لابلاى برخى كلمات ، جانشينى ابوبكر ! را استفاده كنند در « خليفه » ، « عصمت » را لازم ندانسته او را همانند ساير مردم مىدانند خيلى بيش از شيعه محتاج به درك اين مسائلند . ولى شيعه نظر به اينكه روى ادله‌ى محكم به طور قاطع ، علىبن‌ابىطالب عليه السلام و يازده فرزندش را جانشين پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله دانسته و آنها را معصوم مىدانند خود را محتاج نمىديدند كه مفصلا دربارى مواد حكومت در اصطلاح روز بحث كنند ؛ كتابهاى مفصل و پر ارجى كه دربارهء « امامت » و تعيين « ائمه » نوشته مىشد فقط دربارهء ادلهء عقلى و نقلى

--> ( 1 ) - اين كتاب به وسيلهء حضرت آيت اللّه حاج سيد محمود طالقانى شرح ، و مقدمه‌ى جالبى بر آن نوشته شده است . البته اخيرا موسوعه ولايت فقيه تاليف حضرت آيت اللّه العظمى منتظرى بسيار پربار مىباشد